ดัชนีชี้วัดคุณภาพการวิจัย 3 ระดับ มีอะไรบ้าง?

Posted on

หลายท่านอาจสงสัยว่าเราจะสามารถทราบได้อย่างไรว่าบทความ วารสาร หรือนักวิจัย มีคุณภาพมากน้อยเพียงใด หรือได้รับการจัดอันดับอยู่ในระดับใด สำนักพิมพ์ชื่อดังหลายแห่งจึงจัดทำดัชนีชี้วัดการวิจัยเพื่อใช้เป็นเกณฑ์ในการตรวจสอบคุณภาพของผลงานวิชาการและนักวิจัย โดยเราสามารถแบ่งตัวชี้วัดได้ออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ ตัวชี้วัดระดับวารสาร ระดับบทความ และระดับผู้เขียน

  1. ตัวชี้วัดระดับวารสาร

1.1 ตัวชี้วัดในฐานข้อมูล Web of Science

– Impact Factor (IF) คือ ค่าเฉลี่ยการอ้างอิงบทความทั้งหมดของวารสารในช่วง 2 ปี (นับถอยหลังจากปี JCR) คำนวณโดยนำจำนวนการอ้างอิงทั้งหมดหารด้วยจำนวนบทความทั้งหมดในช่วงระยะเวลา 2 ปี
* ตัวอย่าง วารสาร A มีค่า Impact Factor เท่ากับ 2.5 หมายความว่าวารสาร A ได้รับการอ้างอิงเฉลี่ย 2.5 ครั้งต่อบทความภายในระยะเวลา 2 ปี

– Eigenfactor คือ จำนวนการอ้างอิงที่ได้รับหลังจากตีพิมพ์บทความไปแล้วในระยะ 5 ปี และถ่วงน้ำหนักด้วยชื่อเสียงของวารสาร กล่าวคือ หากวารสารได้รับการอ้างอิงจากวารสารระดับสูง จะส่งผลให้วารสารนั้นมีค่า Eigenfactor สูงกว่าวารสารที่ได้รับการอ้างอิงจากวารสารอันดับต่ำ Eigenfactor จะแบ่งคะแนนออกเป็น 100 ส่วนจากรายชื่อวารสารทั้งหมดในฐานข้อมูล JCR
* ตัวอย่าง วารสาร PLoS One มีค่า Eigenfactor สูงที่สุดในฐานข้อมูล JCR โดยมีคะแนนอยู่ที่ 1.38933 (ข้อมูล ณ วันที่ 10/6/2021) *

– Immediacy Index: จำนวนครั้งโดยเฉลี่ยที่บทความถูกอ้างอิงจากการตีพิมพ์ครั้งแรก Immediacy Index ช่วยในการประเมินดูว่าบทความเหล่านี้ถูกนำไปอ้างอิงเร็วเพียงใด

1.2 ตัวชี้วัดในฐานข้อมูล Scopus

–    CiteScore คือ ค่าเฉลี่ยการอ้างอิงของบทความในช่วง 4 ปี คำนวณโดยนำจำนวนการอ้างอิงทั้งหมดหารด้วยจำนวนบทความทั้งหมดในช่วงระยะเวลา 4 ปี อย่างเช่น วารสาร Internet and higher education มีค่า CiteScore อยู่ที่ 17.1 หมายความว่าภายในระยะเวลา 4 ปี จะมีการอ้างอิงบทความทั้งหมด 17 ครั้งโดยประมาณ

–    Source Normalized Impact per Paper (SNIP) คือ ค่าเฉลี่ยการอ้างอิงที่ถ่วงน้ำหนักด้วย “สาขาวิชา” เนื่องจากแต่ละสาขามีความนิยมหรือผู้ศึกษาไม่เท่ากัน ซึ่งส่งผลต่อค่าเฉลี่ยการอ้างอิง ค่า SNIP จึงถูกคิดค้นขึ้นเพื่อให้นักวิจัยสามารถเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยการอ้างอิงของวารสารได้อย่างเที่ยงตรง

–    SCImago Journal Rank (SJR) คือ ค่าเฉลี่ยการอ้างอิงถ่วงด้วย “สาขาวิชา” เช่นเดียวกันค่า SNIP แต่เพิ่มค่าถ่วงน้ำหนักอีกหนึ่งตัว คือ “ชื่อเสียง” ของวารสาร เนื่องจากหากบทความที่ได้ตีพิมพ์ในวารสารที่มีชื่อเสียงนั้นมีโอกาสเข้าถึงผู้อ่านได้มากกว่าวารสาร no name ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยการอ้างอิง ค่า SJR จึงถูกคิดค้นขึ้นเพื่อให้นักวิจัยสามารถเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยการอ้างอิงของวารสารได้อย่างเที่ยงตรงมากขึ้น

  1. ดัชนีระดับบทความ

 – Field-Weighted Citation Impact (FWCI) เป็นตัวชี้วัดการอ้างอิงระดับบทความที่เปรียบเทียบกับบทความหรือเอกสารที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน เช่น ตีพิมพ์ช่วงเวลาเดียวกัน บทความประเภทเดียวกัน และสาขาวิชาเดียวกัน โดยค่า FWCI จะเป็นค่าอัตราส่วนซึ่งมีค่ามาตรฐานคือ 1.00 โดยหากบทความใดมีค่ามากกว่า 1.00 จะหมายถึงบทความนั้นได้รับการอ้างอิงมากกว่าเมื่อเทียบกับบทความที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน

–  Altmetrics (ALMs) คือ คือหน่วยวัดทางเลือกรูปแบบใหม่ เพิ่มเติมจากหน่วยวัดชุดเดิม (citation / ค่า h-index ค่า Impact Factor , Impact factor) หน่วยวัดคุณภาพนี้อิงตามตัวชี้วัด เช่น การกดไลค์ การทวีต กดแชร์ คอมเม้นท์ bookmark การบันทึก ยอดวิว ยอดดาวน์โหลด เป็นต้น โดยในปัจจุบันฐานข้อมูล หน่วยงาน หรือสำนักพิมพ์ได้มีการนำดัชนี ALMs ไปใช้ เช่น Scopus, Nature Publishing Group (NPG) BioMed Central เป็นต้น

  1. ดัชนีระดับผู้แต่ง

–  h-index: เป็นการนับจำนวนผลงานวิจัยเชิงวิทยาศาสตร์ของบุคคล และบอกถึงจำนวนอย่างน้อยที่สุดที่บทความนั้นถูกอ้างอิงโดยดัชนีนี้สามารถนำไปใช้กับ datasets ได้อีกด้วย

–  g-index: เมื่อนำบทความของผู้แต่งหรือนักวิจัยมาเรียงลำดับตามจำนวนการอ้างอิงมากที่สุดที่บทความนั้นๆ ได้รับ ค่า g-index คือค่าตัวเลขจำนวนสูงสุดที่บทความในท็อป g ได้รับอย่างน้อย g2 อย่างไรก็ตามยังเป็นที่ถกกันว่า g-index ดีกว่า h-index หรือไม่อย่างไร แต่อาจะไม่เป็นที่ยอมรับในวงกว้างเท่า h-index

–  i10-index: แสดงจำนวนบทความที่ได้รับการอ้างอิงอย่างน้อย 10 ครั้ง ดัชนีน้องใหม่ที่ไม่ซับซ้อนนี้นำมาใช้และสามารถดูได้ใน Google Scholar เพื่อช่วยในการประเมินผลิตภาพงานวิชาการอย่างคร่าว

อ้างอิง
– Enago Academy (2021). Understanding Research Metrics: Journal-Level, Article-Level, and Author-Level’. Retrieved 4 April 2023.
From https://www.enago.com/academy/what-are-different-research-metrics/
– Wiley Author Services. Understand journal and article metrics before you submit. Retrieved 4 April 2023.
From https://authorservices.wiley.com/author-resources/Journal-Authors/find-a-journal/journal-metrics.html
– Watinee Sae-Lim. Research Impact และตัวชี้วัดทั้งสามระดับ. Retrieved 4 April 2023.
From https://www.thailibrary.in.th/2019/10/10/research-impact-metrics/